Wat verder staat een ezelin dwars over de weg haar veulen te zogen. Nóg een uitstervend ras. Dat die het maar uithouden tot als de petrol opraakt, kan nog van pas komen!
Nog iets verderop een eeuwenoude steeneik waarvan het wortelstelsel elk jaar uitloogt en al voor een goed deel bloot ligt.
Dichtbij de ‘Trinidad-top’, nog binnen de beukenbos-gordel op zo’n 1100m. hoogte op onze berg, is er een intressante plek waar het de vorige jaren regelmatig volstond met een grote verscheidenheid paddestoelen.
Na de wagen geparkeerd te hebben ver voorbij de klopjachtzone, zoek ik alle spullen bij elkaar om wat door de bomen te dwalen: verrekijker, mand, paddestoelengids, camera natuurlijk… Hm, misschien toch ook een fluo-hesje aantrekken boven de windjack. Je weet maar nooit. Er valt nattigheid, Txirimiri (Drizzle). Het herfst hierboven eerder dan beneden in ons dorp.

Toch is het bijna windstil, merkwaardig stil ook. Zelfs de boomklevers komen dit keer niet nieuwsgierig gezelschap houden om zich dan al vloekend te verbergen aan de andere kant van een boomstam. Onmiskenbaar ‘Djuu-djuu, djuu-djuu’ klinkt het gewoonlijk (wij delen allicht enkele genomen!). Maar dit keer niets. Goed luisterend: heel in de verte huilende honden, blaffen en keffen. De ‘batida’ klinkt ver weg. Geconcentreerd tussen de dode bladeren en paardenkeutels zoekend klimmen we de helling op. De dikke moskragen hebben zich al volgezogen met de recente neerslag, maar paddestoelen blijven alsnog schaars. Enkele knopjes van wat binnenkort Honing- en Parasolzwammen en Russula’s zullen worden, een paar grote harde Tonderzwammen tegen een veroordeelde beuk en plots een prachtexemplaar: een zeldzame Aardster!

Verdomme! Na ocharme vier kiekjes laat het toestel weten: ‘Cambie la batería’. Flauwe Grapjas! geknield probeer ik alsnog wat trofeeën in het kastje op te slaan. tevergeefs… Batterij plat.

Boven me hoor ik bladgeritsel. Een paard dat door het bos wandelt, wellicht. Het geritsel verplaatst zich snel naar links. Ik kijk op en zie een bruine schaduw door de beuken schuiven.
Met wat moeite richt ik me op, kijkend in de richting van het geluid. Bijna verlies ik mijn evenwicht als de schaduw plots in een scherpe hoek van richting verandert, als een school sardienen, zowat terug in mijn richting, schuin de helling af. Op nauwelijks 10 meter van me zie ik in een flits het wit van de ogen, een opengesperde bek, knorrend gehijg.

Het geblaf van de honden is plots vlakbij. Een volwassen everzeug met twee kleinere exemplaren in haar zog, draaft met een ongelooflijke behendigheid over bladeren en mos tussen de bomen onder mij door. De halve draai die ik maak doet me met mijn achterwerk op een moszetel terechtkomen: nat gat. Plots overal honden rondom mij, met hun flaporen klappend om hun kop, snuivend, stuivend en struikelend verder de helling af. Ik zie nog net in een ooghoek het opgejaagde drietal de bospiste onder mij kruisen, aan de andere kant, over een open plek en dan terug naar boven om te verdwijnen, de andere kant het bos in. Ze hebben 50m voorsprong, schat ik.

In mijn rug hoor ik iemand brullen: ‘¡Coño, Mierda, Hijo de perra!¿Qué haces aquí?** Meer tijd voor een repliek of babbel is er niet. Eén van de twee gewapende helden probeert nog aan te leggen, maar houdt al vloekend in: ¡Mierda! Nog een keer. De andere dikbuikige vijftiger stommelt verder de helling af, riffle in de hand, de honden achterna. Dan volgt de kermende tweede.
Na ik-weet-niet-hoeveel of hoe weinig (30?) sec. durf ik weer ademhalen. Een trage koude huiver trekt van onderrug naar mijn kruin. Het geblaf sterft weg, ik hoor niet de schoten waar ik op wachtte. Versteven voel ik het nat van het mos waarop ik zit verder mijn broek doordringen… Geen gezeik. Dit keer niet, maar veel heeft het niet gescheeld…

Oef! Het duurt minúten voor ik helemaal besef wat er gebeurd is. Het ever-drietal had allicht de flessenhals ontlopen. Ondergetekende was recht in de vuurlinie gelopen.
Een oerzucht ontsnapt me bij de bedenking dat ‘mis chicas’, Cayo en Mauri, hadden beslist om niet mee te gaan maar in het dorp te blijven. Ik heb maar twee fluohesjes beschikbaar in de wagen.

En een vervelende jacht op paddestoelen leek hun lang niet zo boeiend terwijl het beneden in de dropskom volloopt met jong mannelijk wild, van hunzelfde soort…

Die avond aten we gewoon een spiegelei. Zonder niets.
Ook lekker.
Soms eens.

**Kut! Shit! Hondejong! Wat doe je hier!?

Zondagmorgen, tegen het middaguur.

De tweede en mooiste lente van dit jaar is al een paar weken ingezet met nog steeds stralende dagen, maar eindelijk wat zachtere Tº, een verademing na een bloedhete augustus.
De ochtend nodigt uit om ‘onze berg’ een bezoekje te brengen. Behalve een onweersbui enkele dagen geleden, en eentje de week daarvoor, viel er in onze vallei zo goed als geen neerslag de voorbije 4 maanden. Misschien heeft dat beetje nattigheid in de bergen de ondergrondse flora aangezet om te gaan bloeien. Ideaal dus om op jacht te gaan naar die vreemde, fascinerende wezens, die grote onbekenden: Paddestoelen! (Vruchtlichamen van wschl de grootste levende organismen die onze aardkloot bevolken, één individu kan zelfs verschillende honderden vierkante meters inpalmen! zoals een aanwezige gaste – dankje D.!- hier onlangs opmerkte)
Spreekwoordelijke jacht naar trofeeën, da’s het objectief, met de camera gewapend om beelden te schieten, minstens evenveel waard dan een kop tegen een plankske. Al zouden we ons misschien wel laten verleiden door een bord vol cantharellen of geschubde inktzwammen bvb, soorten die hier verre van bedreigd zijn. Superlekker in de hete pan kort gesauteerd in verse olijfolie met een teentje look, een gesnipperd blaadje salie en een geklutst ei erdoor! Zó klaar en,… feest!

Met ons avondmaal in beeld zetten we de beklimming in, via Iturgoyen waar het asfalt ophoudt en de bospistes beginnen. Het lijkt maanden geleden dat ik hier nog langskwam. En ongewoon druk ook. Over en weer rijdende terreinwagens met korte aanhangwagentjes volgestouwd met huilende uitgehongerde honden. Tuurlijk: ‘t is zondag en september. Mannen – en uitsluitend mannen – moeten hun oerinstinkt bevredigen, dat van jager-verzamelaar. Sommigen met het verlengde van hun lid – een escopeta – over de schouder, anderen met een mand over de arm. (zoals ondergetekende iets later bij zichzelf moet toegeven…)

Halverwege het bergpad is het blijkbaar verzamelen geblazen. Een tiental 4X4’s staan kriskras rond een stenen ‘refugio’ temidden het bos. Er kringelt rook uit de schouw. Binnen kan ik me het tafereel al voorstellen: la ‘Post-Caza’, het uur van het aperitief ‘el almuerzo’ na de jacht: Chorizo wordt aangesneden, jonge rode wijn uit ‘el porrón’ of ‘la bota’ (een lederen wijnzakje met fijn tuitje) recht het keelgat binnen en… straffe verhalen.

Zoals dit hier:

Langs de weg had ik de waarschuwingsbordjes al gezien: KONTUZ-ATENCIÓN BATIDA: OPGEPAST DRIJFJACHT. Eén bordje vóór het gevaar, een ander een paar honderd meter verder de bospiste op, ter afsluiting.
Spannend lijkt me, zo’n schietkraam-drijfjacht. Ha!: bovenaan de berg worden de honden losgelaten en komen een paar vrijwilligers met veel lawaai naar beneden, waar in een natuurlijke flessenhals de dapperen staan te wachten om alles wat passeert neer te knallen. Erg grappig ook: eerst dossen ze zich uit tot aan hun veters in camouflagepakken, daarna trekken ze er een oranje fluo-hesje over om zelf niet te snel als (ever)zwijn te worden afgeschoten. Groot Wild* van die maat gaat niet liggen met een lading pruts-hagel, daarom schiet men met superscherp: één kogel per huls, zwaar kaliber. Een week geleden nog schoot een oudere man zijn schoonzoon neer.
In 2010 sneuvelden er zo’n 15 spanjaarden bij hun macho-bosspel, ze moeten het maar weten…

(het vervolg->)

In zes minuten en veertig seconden wordt er een mooi beeld geschoten van ondermeer de Palacio, het dorp Riezu en de dorpsgenoten, de omgeving, de natuur, het meer, wijn, eten, dansen!

Als er iemand zin heeft om het eens te vertalen, laat maar komen in de comments!

En zojuist krijg ik door dat er wat meer info voorhanden is. De mensen die een mondje Spaans verstaan kunnen alvast een document downloaden. Klik hier voor de Spaanse versie, een Nederlandse vertaling volgt binnenkort.

‘t Is ne keer iets anders. Lege grootwarenhuizen, geen groente of fruit te verkrijgen, verse vis onvindbaar en vers vlees en melkproducten schaars. Het leek wel een (voor-)oorlogsituatie: mensen die in paniek beginnen te hamsteren en meer eten kopen dan ze opkunnen. En wát er al te vinden was, verdubbelde vlot in prijs. Gedurende een week was het spaanse schiereiland als een belegerde vesting. We weten nu wat er zal gebeuren als de petrol binnenkort echt opraakt… Benieuwd of die tiepen ginderboven eindelijk van Chip gaan veranderen* zodat er nu ter dege naar een oplossing kan worden gezocht.(?)

Maar daar gingen we het nu niet over hebben, want je hebt eerst nog een staartje te goed aan het Muladar-verhaal. De mensen met een minder sterke maag kunnen weer meelezen, alhoewel…

De voorbije weken hebben we de hele discussie over de gierenkwestie op de voet gevolgd. Zelden mochten we meemaken dat een schijnbaar marginaal milieu-item zoveel aandacht kreeg, voor zoveel toogvoer zorgde (de sterke verhalen op café waren niet van de lucht!), zoveel reacties uitlokte bij de correspondenten – altijd welkom- en… voor zo’n verrassende wending zorgde.

Onze verbazing was groot bij het verschijnen van een allesomvattend communiqué, gepleegd door het Departement van Leefmilieu en Plattelandsontwikkeling van de Navarrese Regering.
Na een reeks vergaderingen met veeboeren en biologen, waar die eerst langs alle kanten de wind van voren kreeg, kwamen ze naar buiten met een aantal doordachte besluiten dat iedereen tenslotte de mond snoerde. Voornamelijk onder impuls van de huidige minister ter zake Begoña Sanzberro, worden de volgende richtlijnen van kracht:

• Veeboeren worden geacht hun veestapel beter in de gaten te houden, zeker in het seizoen (voorjaar) dat kalvingen zich voordoen. Het zal voortaan niet meer opgaan dat bij elk sterfgeval de schuld wordt afgeschoven op gieren of andere predatoren: elke aangifte zal nauwkeuriger worden bekeken, misbruiken strenger bestraft, terechte gevallen royaler vergoed.
• De populatie gieren is er de laatste jaren op achteruitgegaan. De Vale Gier doet het in Navarra nog altijd niet slecht met ong. 2400 reproducerende koppels – een dalig met 5% – maar met de Aasgier (-40%) en de Lammergier op het randje van uitsterven, gaat het goed mis. Oorzaken: hoogspannigskabels, windgeneratoren (jammer, maar helaas), moedwillig vergiftigde kadavers, illegale stortplaatsen vol zware metalen en… een gebrek aan (gezond) voedsel. Bijzondere factor in dit gegeven is dat de toenmalige muladares recentelijk vooral werden gebezigd door de intensieve veeteelt: Varkens- en kippenkwekers die hun opgefokte overschotten ongecontrolleerd op die stortplaatsen kwijtkonden. Best OK zou je denken, ware het niet dat die bol staan van de antibiotica en ontstekingsremmers zoals Diclofenaco, beter bekend onder de commerciële naam ‘Voltaren’. Middelen die in het modern vetmestingsproces legio worden toegepast, maar nefast zijn voor kadaver-opruimers; zo’n volgespoten zwijnebeest zorgt voor het galgenmaal van gemiddeld telkens 4 tot 10 gieren die de toxines cumuleren tot dodelijke gehaltes zodat ze zelfs het einde van de dag niet meer halen. (Hetzelfde Diclofenaco-product heeft de miljoenenpopulatie gieren in India op een paar decenia tijd tot enkele duizenden teruggebracht. Zie artikel in National Geographics van dit voorjaar)

Het stemt tot nadenken over wat we allemaal dagelijks verorberen… dit even ter zijde.

Besluit van onze moedige ministra van Leefmilieu: Deze zomer wordt een 20-tal muladares in heel Navarra geïnstalleerd (hier in de buurt een stuk of 3), onder strikte voorwaarden:

• geheel omheind en met controle over wat er wordt gestort.
• kadavers zonder keurmerk zullen niet worden toegelaten.
• aanvoer van ‘verse’ kadavers wordt gegarandeerd
• sommige van die muladares zullen worden voorzien van schuilhutten of uitkijkposten, zodat ornithologen of vogelliefhebbers er van dichtbij de gieren en andere roofvogels kunnen observeren.
• elke muladar krijgt een registratie-logboek van de waargenomen vogels om zo een beter beeld te krijgen over de populaties en gedragingen van de roofvogels.
• voor heel het proyect wordt een onbekend budget uitgetrokken, zeker is dat het een fractie zal zijn van wat een verbrandingsoven kost…

Jawadde!!! Het heeft ons een paar lezingen gekost om het te geloven! Geef me het adres van die Begoña en ik ga haar persoonlijk een dikke toes geven om haar te proficiateren voor haar doortastend optreden!

Over een verandering van Chip gesproken…

Het gerucht dat Vale Gieren levend vee opeten is echter niet helemaal ongegrond, maar enige nuance is hier gepast.
Het zit hem namelijk zo:
Van de lente tot de late herfst – of soms het hele jaar door – laten de plaatselijke veehouders hun kudden paarden en runderen grazen op zogenaamde ‘pastos’: enorme, afgebakende stukken bos en graasland in de bergen, waar ze min of meer aan hun lot worden overgelaten. (vandaar dat elk exemplaar een ‘Cencerro’ om de nek heeft waarvan het geluid echt ver draagt) Ze moeten daar zelf voedsel en water zoeken en de meesten kalven of veulenen daar zonder dat er iemand bij is.
Zoals iedereen weet is dát het zwakste moment in het leven van zowel moeder als jong. En hoewel het sterke runder- en paardenrassen betreft, doen er zich wel ’s complicaties voor waardoor een van beide of allebei in de problemen raken. Als het jong niet snel genoeg ter wereld komt raken ze beide uitgeput en komen ze ook niet snel genoeg recht te been. Het kalf ligt er als dood bij (als het al niet doodgebóren is) en/of moeder is niet sterk genoeg om haar jong te verdedigen. In zo’n geval hebben de gieren alle kans om te naderen en ze beginnen gewoon te eten: eerst van de voedzame nageboorte, daarna van het kalf en als de moeder al te zeer verzwakt is, ook van moeder-koe, achteraan te beginnen. Het einde laat dan niet lang meer op zich wachten. (Tijdens zo’n stevige lunch kan elke gier op korte tijd zo’n 7-8 Kg verorberen, waarmee ze hun gewicht verdubbelen. Dan is het even lastig om weer op te stijgen, maar kunnen dan meer dan een maand overbruggen, tot de volgende maaltijd.)

Noem het ‘natuurlijke euthanasie’. Of: Survival of the fittest.

Wreed? Tja, da’s een menselijke interpretatie van de feiten. De vraag blijft of die dieren nog konden gered worden als de boer op dit penibel moment in de buurt zou geweest zijn. Soms wel, soms niet.
Bij paarden is al meerdere malen vastgesteld dat de kudde een cirkel vormt rond een veulenende merrie om die te beschermen tegen hongerige roofdieren en gieren. Die maken dan geen kans en blijven op afstand.
Van de ong. 200 aangiftes die er het afgelopen jaar door veehouders zijn gepleegd, werd er een 40-tal weerhouden waar gieren de – min of meer bewezen – toedieners waren van de verlossende doodsteek. En die boeren werden meer dan behoorlijk vergoed.

Het blijven geïsoleerde gevallen die enkel in die extreme omstandigheden plaatsgrijpen. Veel eerder zullen honden, die nu bij duizenden worden losgelaten (de vakantie komt eraan!!) en niet weten van welk hout pijlen maken, gezonde stuks vee aanvallen. Maar gieren?? Ze zijn niet gek geworden!*

(sorry, maar er komt nog een deel IV…)

De logica of redenering achter een beleid is soms moeilijk te vatten, inderdaad. Maar de vernietigingcentra zijn er nu, en die investeringen moeten nu opbrengen natuurlijk. De vraag blijft of die maatregel kan teruggedraaid worden; niet alleen de schaarse groene jongens laten van zich horen, ook de veekwekers kunnen die onkosten missen als kiespijn want het gaat de sector niet goed. Verwacht wordt dat duizenden kleine kwekers de komende maanden hun stallingen zullen moeten sluiten omdat ze steeds minder betaald krijgen voor melk en vlees, terwijl de distributiesector stilzwijgend woekerwinsten opstrijkt van 400-500%: voor de eindconsument zijn de prijzen ‘por las nubes’. Hetzelfde geldt trouwens voor groenten en fruit.

Maar we dwalen af… (over het manklopen van de vrije-markt-economie zullen we het misschien een andere keer hebben)

Wat nu met de gieren? Ze werden al heel hun bestaan bejaagd, verjaagd, vervolgd en vergiftigd… Hun eieren werden geroofd, enz. en dat heeft de Lammergier op het randje van uitsterven gebracht. Gieren hebben bij de plaatselijke bevolking een slechte naam, zoals alle roofvogels trouwens, zonder 1 zinnige reden. Er wordt hen van alles verweten: ze brengen ongeluk, laten de oogst mislukken en veroorzaken misvallen. Een gier, een lijkenpikker, is een scheldwoord, uitschot. De middeleeuwen zijn soms nog lang niet voorbij: Het is een echte heksenjacht…

Sinds kort komt daar nog een irrationele bedreiging bij: Het gerucht dat gieren plots levend vee zou aanvallen.

Reportage op TV: Een veeboer vindt ’s morgens in de bergen een van zijn koeien dood en 3/4 opgegeten en geeft de schuld aan de gieren die hij van het karkas heeft moeten wegjagen. Hij belt een TV-cameraploeg die gretig op het fascinerende item ingaan: ‘de gieren hebben zijn vee aangevallen – want ze hebben honger bij gebrek aan muladares – en hebben een van zijn koeien doodgemaakt en opgepeuzeld’, zo beweert de brave boer. Was hij erbij toen die zgn aanval plaatsgreep? Bestaan er videobeelden waarop je kan zien dat gieren zijn vee aanvielen? Neen, en die zullen er ook nooit zijn. Misschien sloeg zijn verbeelding op hol bij het mea-culpa-gevoel dat hij een dag of twee vergeten was voedsel of water naar de sierra te brengen tijdens een droge, schrale nazomer. Zijn oude Bella, die hij dat jaar beter niet de bergen had ingestuurd, heeft het niet overleefd. Maar zijn fout toegeven? Ho maar! Makkelijker om de gieren de schuld te geven, zij zullen zich niet verdedigen en weinigen zullen voor hen pleiten.

Gieren zijn – biologisch-systematisch gezien – wel ‘roof’-vogels, maar hebben hun vermogen om te doden al lang verloren. Ze zijn te traag, hebben in plaats van scherpe klauwen, zware landingsgestellen best vergelijkbaar met grote kalkoenpoten met botte nagels en een snavel dat dient om te verscheuren, niet haaks genoeg om te slaan of te doden. Het zijn aaseters, pur sang. Technisch gezien zijn ze zelfs niet eens in staat een muis te vangen.
Maar ze hebben een aantal unieke kwaliteiten dat ons jaloers maakt: Ze kunnen de lucht ahw. lezen zodat ze feilloos weten waar de thermiekkolommes zich bevinden om zo de lift naar boven te nemen met zo weinig mogelijk vleugelslagen. Hun ogen hebben een zoomvermogen X15-X20, waarvoor wij zware, lichtsterke lenzen moeten ontwerpen van 30cm lang.

Maar hun merkwaardigste gave is, zoals bij alle roofvogels, hun enorm snel visueel-analitisch vermogen dat 120 beelden per seconde verwerkt. (terwijl dat bij de mens ong. 6-10 X per sec. is). Zet zo´n beest voor een bioscoopscherm en het ziet de film als een trage dia-voorstelling…

(volgende keer: 3e en laatste deel)

Nog niet zo lang geleden hadden we hier een groepje op bezoek die we even kennis wilden laten maken met een typisch fenomeen van de streek: ‘un muladar’. Om ons zeker niet vergissen van landwegel stopten we in het aanpalend dorp om inwoners wat uitleg te vragen: …was niet meer nodig, hun muladar was ondertussen een maand of 6 gesloten, niets meer te zien. Geen kadavers en vooral ook geen gieren meer…

Een muladar is een stortplaats waar mensen al generaties – zoniet eeuwen – lang de sterfgevallen tussen hun vee kwijt kunnen.

Nu blijkt dat er een nieuwe dienst is opgestart om de dode dieren op te halen en te vernietigen. Voor de kweker betekent dat naast het evidente verlies, nog ’s een extra kost dat kan oplopen tot een paar honderd euro per dood beest. En die verwerkingscentra werden ingeplant temidden van industrieparken waar het toch al neigt te stinken. (Nu al zijn er klachten voor reukoverlast van werknemers die in de omliggende bedrijven werken.)

Nochthans is zo’n stortplaats voor dode dieren helemaal geen slecht idee: eenvoudig, goedkoop en hygiënisch! Echt waar!! Klinkt vies, maar het is eigenlijk de meest duurzame en ecologische oplossing voor het probleem: Wat doen we met die kadavers… Ver van elke bebouwde kom zijn ze daar voedsel voor tientallen andere diersoorten die de karkassen in een mum van tijd verwerken, zonder de minste milieu-overlast. Vorig jaar nog, telde ik op 1 dag over 200 roofvogels op zo’n muladar: vnl Vale Gieren, Aasgieren maar ook Rode en Zwarte wouwen, een koppel Steenarenden, Dwergarenden, Buizerds, Raven,…(voor een goed deel bedreigde vogelsoorten) ’s Nachts wordt het opruimwerk verdergezet door oa. vossen en dassen. (om niet te spreken van de insekten en hun larven die het detailpeuzelwerk voor zich nemen, die dan op hun beurt weer voedsel zijn voor een hoop insekteneters)

Als laatste komen de Lammergieren die als enige vogelsoort in staat is de beenderen te verteren: indien nodig vliegen ze met de grootste botten naar hun zgn. ‘aanbeeldplaatsen’ of ’smidses’ waar ze die met enorme precisie op puntige rotsen laten vallen tot ze breken, om de stukken dan in 1 hap in te slikken. (maak een bezoekje aan deze interessante site over een re-introductie-project van de Lammergier)
Maar de muladar verdwijnt. Geen wonder dat de Vale Gieren ergens anders op zoek gaan naar voedsel, zoals in Vlaanderen waar ze nu gesignaleerd worden, melden trouwe correspondenten ons, en waar trouwens voor hen ook niets te bikken valt.

De muladar verdwijnt voor de gieren, zoals voor ons – mensen – het lekker, klein, typisch, frans geitenkaasje: volgens een of andere Europese richtlijn moet het allemaal veel properder, georganiseerder en vooral grootschaliger gebeuren. De volksgezondheid staat op het spel!! Toch is er geen enkel geval bekend van beest noch mens die zou besmet zijn geweest op zo’n openbare doodvee-stortplaats, noch zie ik iemand van de vallei in staat om te schranzen aan zo’n achtergelaten dode koe, met het risico de gekke-koeien-ziekte op te lopen! (een van de argumenten voor het opruimen van de muladars)

Smakelijk!

Wordt vervolgd.